أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
9
قانون ( فارسى )
تند مزاجى دارو را كاهش دهد خوب است . اگر دانستى كه دارو از سمهاى التهابآور است ، كافور و گلاب و آب گشنيز و امثال آنها را در علاج به كار ببر ! همهء اينها را با برفاب به بيمار بده ! بر اندامان اصلى و بسيار ارزندهء بيمار خزه ، جل وزع و شبيه آنها بگذار و پياپى سردى به بدن بيمار برسان ! اگر شخص از سم التهابآور مسموم شده است ، دوغ از ماست گاو كه سرد شده باشد بخورد خوب است . و اگر تشخيص دادى كه خونگيرى لازم است خون از بيمار بگير ! اگر بيمار سم مخدر خورده است ، ترياق و داروى صمغ انگدان در شراب خالص بريزند و بخورند . خوردن سير هم در خنثى كردن داروى مخدر سمى تأثير خوبى دارد . اگر دانستى كه سم خورده از دارويى مسموم شده كه در گوهر سمى است ، مثروديطوس ( ميترادات ) ، ترياق ، داروى مشك و پادزهر تناول كند و آب گوشتاب و شراب بخورد . بايد سم خورده چيزهاى خوشبو ( عطر ) استعمال كند ، جايش راحت و خنك باشد ، لباس خوشبو شده بپوشد ، عطسه كند ، دهانهء معدهاش را ماساژ دهند ، دهان باز كند و پف در دهانش دمند و زياده موهاى برچيدنى از بدنش را برچينند . خلاصه اينكه هر نوع سمى كه مسموم را مبتلا كرده باشد داروى ويژهء علاج خود را دارد . در اينجا قسمتى از داروهاى معالج سم را مىآوريم ، كه برخى از آنها شدت اثر سم را كاهش مىدهند و گوهر سم را متغير مىكنند ، مانند : شير و پادزهر . برخى از آن داروها براى بيرون آوردن سم از بدن هستند ، مانند : گل مهرزده . و برخى ديگر براى مقابله كردن با تأثير سم در بدن است ، مثلا كسى كه كژدم نيشش زده است بايد سير و شراب بخورد . داروهايى كه براى معالجهء هر حالتى از مسموميت خوب هستند اين نوع از داروها كه مورد بحث ما است ، نمىگذارند اثر سم به قلب سم خورده برسد و عبارتند از : ترياق ، مثروديطوس ، پادزهرها ، آنهايى كه آزمون شدهاند و نتيجهء خوب دادهاند ، گل مهرزده ، ترياق گل مهرزده و ترياق چهارگانه . گويند برگ خرزهره و گل خرزهره سم خورده را از سم رهايى دهند . و گويند ثمر درخت عرعر در پادزهرى نظير ندارد و معركه مىكند . داروى تركيبى زير براى خنثى كردن هر نوع سمى خوب است . نسخه : انگدان و بيخ انگدان هريك يك درهم ، درمنهء ارمنى دو درهم . همه را در عسل بسرش و با آب سيب تناول شود ؛ كه در منتها درجهء بهرهرسانى است . بيخ گياه بخور مريم را با شراب بخورند خوب است . پونه و بزر شلغم هر دو خوبند .